Armagnac is een eau-de-vie met een sterke band met het terroir. De armagnac regio beslaat een deel van Gascogne, tussen de Gers, de Landes en de Lot-et-Garonne, en is verdeeld in drie streken: Bas-Armagnac in het westen, Ténarèze in het midden en Haut-Armagnac in het oosten. Van streek tot streek veranderen de bodem, het klimaat en het reliëf, en daarmee ook het karakter van de eaux-de-vie. Deze gids helpt u de kaart van de armagnac streek te lezen en te begrijpen wat deze namen op een etiket betekenen.
Waar ligt de armagnac regio: kaart van een appellatie tussen Gers, Landes en Lot-et-Garonne
De armagnac regio ligt in het zuidwesten van Frankrijk, in Gascogne, verspreid over twee bestuurlijke regio's: Occitanie voor de Gers, Nouvelle-Aquitaine voor de Landes en de Lot-et-Garonne. Het productdossier (cahier des charges) van de AOC Armagnac situeert het gebied tussen de Garonne in het noorden, de Atlantische Oceaan in het westen en de Pyreneeën in het zuiden. Het productiegebied omvat gemeenten in drie departementen:
- de Gers, met 245 gemeenten, het hart van de appellatie;
- de Landes, met 29 gemeenten, in het westen;
- de Lot-et-Garonne, met 18 gemeenten, in het noorden.
Op de kaart vergelijkt de interprofessionele organisatie dit wijngebied met een wijnblad. Het telt zo'n 20.000 hectare wijngaarden, gedeeld met de wijnen van de Côtes de Gascogne en de Floc de Gascogne; volgens het BNIA zijn ongeveer 5.200 hectare aangewezen voor de productie van armagnac. De wijnstok is er vaak in de minderheid, te midden van bossen, weiden en akkers: het is evenzeer een streek van gemengde landbouw en veeteelt als van wijnbouw.
De naam komt van het voormalige graafschap Armagnac, waaraan de eau-de-vie haar naam ontleent. Voor de geschiedenis, de oorsprong en de definitie leest u onze gids wat is armagnac.
Van west naar oost: het klimaat en de bodems van het armagnac-terroir
Het productdossier beschrijft een gebied dat van west naar oost geleidelijk verandert, als een kleurverloop.
Het klimaat is gematigd maritiem. In het westen zorgt de invloed van de Atlantische Oceaan voor regelmatige en overvloedige regen, zonder echte droogte in de zomer. In het oosten wordt het klimaat meer continentaal: de zomer is er droog tot aan de onweersbuien aan het einde van het seizoen, en de interprofessionele organisatie wijst er op de invloed van de autanwind.
De bodems volgen dezelfde beweging:
- in het westen overheersen de sables fauves (reebruin zand), een formatie van mariene oorsprong. Ze dragen leemachtige tot zanderige, zure bodems, die plaatselijk boulbènes worden genoemd;
- richting het oosten maken ze plaats voor molasse, een kleiachtige formatie met lagen harde kalksteen. Die levert ofwel diepe kleibodems op, de terreforts, ofwel stenige kalkbodems, de peyrusquets;
- in het midden vermengen de twee formaties zich.
Het reliëf, ten slotte, gaat van glooiende heuvels in het westen over in scherper ingesneden dalen in het oosten, getekend door de kalksteenlagen. De rivieren hebben er de asymmetrische dalen uitgesleten die typisch zijn voor Gascogne, met een flauwe helling aan de ene kant en een steilere, vaak beboste helling aan de andere.
Opvallend is dat de wijnstok overal water vindt, maar niet op dezelfde manier. In het westen brengt de regen het; in het oosten houden de kleiachtige terreforts het vast tijdens de droge zomer. Deze regelmatige watervoorziening levert frisse druiven en wijnen met weinig alcohol op, precies wat de distillatie zoekt.
Bas-Armagnac, het terroir van de sables fauves
Bas-Armagnac beslaat het westen van de appellatie, op een deel van de Gers en de Landes. De interprofessionele organisatie noemt Eauze als hoofdstad; de streek vertegenwoordigt ongeveer 67% van de voor armagnac aangewezen oppervlakte. Onder de gemeenten noemt het productdossier onder meer Eauze, Nogaro, Cazaubon, Sorbets, Lannepax, Mauléon-d'Armagnac en Panjas in de Gers, en Labastide-d'Armagnac, Gabarret of Parleboscq in de Landes.
Op de sables fauves en boulbènes zijn de beste eaux-de-vie volgens het BNIA verfijnd en zeer fruitig. Het is ook het favoriete gebied van de baco, die goed gedijt op deze zanderige bodems, zoals onze gids over de druivenrassen van armagnac uitlegt.
De meeste huizen uit ons assortiment zijn hier gevestigd. Château de Laubade in Sorbets, Dartigalongue in Nogaro, Delord in Lannepax, Castarède in Mauléon-d'Armagnac of Domaine de Laballe in Parleboscq, aan de kant van de Landes, zijn er goede voorbeelden van. Onze volledige selectie armagnacs, waaronder veel Bas-Armagnac, vindt u in onze wijnkelder.
Ténarèze, het terroir van de krachtige eaux-de-vie
Armagnac-Ténarèze strekt zich uit in het midden van de appellatie, rond Condom, over het noordwesten van de Gers en het zuiden van de Lot-et-Garonne. De streek vertegenwoordigt ongeveer 32% van de aangewezen oppervlakte. Tot de gemeenten behoren onder meer Condom, Montréal, Saint-Puy, Fourcès, Gondrin en Vic-Fezensac in de Gers, en Nérac, Mézin en Francescas in de Lot-et-Garonne.
Hier maakt het zand plaats voor boulbènes en klei-kalkbodems. De armagnacs die hier ontstaan zijn volgens de interprofessionele organisatie vaak krachtig en vol van karakter.
Twee domeinen uit onze selectie zijn hier gevestigd:
- Domaine de Pellehaut, in Montréal-du-Gers, op de hellingen van de Ténarèze;
- Château de Monluc, in Saint-Puy, in het hart van de Ténarèze.
Andere huizen, zoals Clés des Ducs of Maison Vasconia, blenden afhankelijk van de cuvée eaux-de-vie uit Bas-Armagnac en Ténarèze.
Haut-Armagnac, de “witte Armagnac” van de kalkgronden
Haut-Armagnac beslaat een groot deel van het oosten en zuiden van de Gers, rond Auch, de prefectuur, en steden als Lectoure, Fleurance, Marciac, Plaisance, Riscle of Saint-Mont. De interprofessionele organisatie geeft de streek de bijnaam “Armagnac blanc” (witte Armagnac), vanwege de kalksteen die in dit deel van het land aan de oppervlakte komt.
Het is de minst beplante van de drie streken. De wijnbouw ontwikkelde zich hier vooral in de 19e eeuw, in een periode van grote vraag, en nog maar enkele producenten houden er vandaag de armagnactraditie in stand. Flessen met de vermelding Haut-Armagnac zijn daarom zeldzaam. Onze selectie richt zich momenteel op Bas-Armagnac en Ténarèze.
Armagnac of Bas-Armagnac: wat het etiket zegt
Bas-Armagnac, Armagnac-Ténarèze en Haut-Armagnac zijn geen drie afzonderlijke appellaties. Er is één appellatie, “Armagnac”, en deze drie namen zijn aanvullende geografische benamingen die eraan kunnen worden toegevoegd. Om daar recht op te hebben, moet de eau-de-vie afkomstig zijn van druiven die in de gemeenten van de benaming zijn geoogst, en vervolgens binnen het gebied van de appellatie zijn gevinifieerd, gedistilleerd en gerijpt.
Op het etiket staat de benaming in hetzelfde gezichtsveld als het woord “Armagnac”, samen met de vermelding “appellation d'origine contrôlée”. Een armagnac zonder benaming mag eaux-de-vie uit het hele gebied combineren: dat is geen teken van mindere kwaliteit, maar de keuze voor een bredere blend. Voor de rest van het etiket, leeftijd en de vermeldingen VS, VSOP of XO, leest u onze gids VS, VSOP, XO en Hors d'Âge.
Het terroir in het glas: een richtpunt, geen regel
Verfijnd en fruitig in Bas-Armagnac, krachtiger in Ténarèze: deze tendensen helpen u op weg, maar ze vertellen niet alles. Het productdossier benadrukt dat elke producent de diversiteit aan druivenrassen benut in functie van de bodems van zijn streek en de gewenste stijl. De afstelling van de armagnac-distilleerketel (alambic armagnacais), de keuze van de vaten, de rijpingsduur en het werk van de keldermeester wegen even zwaar als het terroir.
Het meest sprekend is nog altijd om bij gelijke leeftijd een armagnac uit elke streek te vergelijken. Armagnacs met jaartal lenen zich daar goed voor: ze komen van één oogst en één domein, en dragen de sporen van hun terroir van herkomst.
Veelgestelde vragen
Wat zijn de streken van de armagnac regio?
De appellatie Armagnac telt drie streken, die van west naar oost op elkaar volgen: Bas-Armagnac, Armagnac-Ténarèze en Haut-Armagnac. Ze komen overeen met aanvullende geografische benamingen van de AOC.
Waar ligt de armagnac streek?
In Gascogne, in het zuidwesten van Frankrijk. Het appellatiegebied strekt zich uit over de Gers, een deel van de Landes en een deel van de Lot-et-Garonne, tussen de Garonne, de Atlantische Oceaan en de Pyreneeën.
Wat is de hoofdstad van armagnac?
Eauze, in de Gers, wordt door de interprofessionele organisatie voorgesteld als de hoofdstad van Bas-Armagnac. Het Bureau national interprofessionnel de l'armagnac is er gevestigd. Condom ligt in het midden van de Ténarèze, Auch in Haut-Armagnac.
Wat is het verschil tussen armagnac en Bas-Armagnac?
Bas-Armagnac is een armagnac waarvan de druiven afkomstig zijn uit de gemeenten in het westen van de appellatie, op de sables fauves. Een armagnac zonder nadere vermelding mag eaux-de-vie uit het hele productiegebied combineren.
Wat is het beste terroir voor armagnac?
Er bestaat geen officiële rangorde tussen de drie streken. Bas-Armagnac is de grootste, Ténarèze levert vaak krachtigere eaux-de-vie, Haut-Armagnac is zeldzaam geworden. De beste keuze hangt af van de stijl die u mooi vindt en van het domein.
Wilt u verder ontdekken? Bekijk onze armagnacs XO en Hors d'Âge of onze cask strength armagnacs (brut de fût), gebotteld op hun natuurlijke alcoholgehalte.
Overmatig alcoholgebruik is schadelijk voor de gezondheid, geniet met mate.
