De druivenrassen van armagnac: waar wordt armagnac van gemaakt?

Waar wordt armagnac van gemaakt? Van witte druiven. Voordat het een brandewijn is, is armagnac een wijn, geoogst in Zuidwest-Frankrijk, in een appellatiegebied dat verdeeld is over de Gers, de Landes en de Lot-et-Garonne. Er zijn in totaal tien druivenrassen toegestaan, maar vier daarvan zijn goed voor het grootste deel van de armagnacproductie: ugni blanc, baco, folle blanche en colombard. In deze gids leest u welke rol elk ras speelt, wat het in het glas verandert en met welke flessen uit onze kelder u het kunt proeven.

Waar wordt armagnac van gemaakt: de 10 druivenrassen die de appellatie toestaat

De productvoorschriften (cahier des charges) van de AOC Armagnac, in de versie die in 2025 werd goedgekeurd, leggen vast van welke rassen de wijn gedistilleerd mag worden tot armagnac. Het zijn er tien: ugni blanc, baco blanc, folle blanche, colombard, plant de graisse, blanc dame, jurançon, mauzac, mauzac rose en meslier saint-françois. Het zijn allemaal witte druiven, met uitzondering van de mauzac rose, die een roze schil heeft. Er komt geen enkele blauwe druif en geen rode wijn aan te pas.

Deze druiven hebben één ding gemeen: ze geven wijnen met weinig alcohol en veel zuur. De tekst van de appellatie schrijft voor dat een distillatiewijn tussen 7,5 en 12% vol. moet hebben, zonder enige toevoeging van sulfiet. Dankzij de zuren blijft de wijn de hele winter op natuurlijke wijze goed, tot aan de distillatie, die uiterlijk op 31 maart na de oogst afgerond moet zijn. Het lage alcoholgehalte zorgt er op zijn beurt voor dat de aroma's van de wijn zich in de brandewijn concentreren. Daarom worden de armagnacwijngaarden zo geleid dat ze frisse, rijkelijke druiven opleveren die vroeg worden geoogst, in plaats van zeer rijpe druiven.

Volgens het Bureau national interprofessionnel de l'armagnac (BNIA) geven vier van deze tien rassen de brandewijn echt hun eigen karakter. De brancheorganisatie, gevestigd in Eauze, stelt ze als volgt een voor een voor. Voor de volledige definitie van deze brandewijn en de geschiedenis ervan, zie onze gids wat is armagnac.

Ugni blanc, de distillatiedruif bij uitstek

Ugni blanc kwam naar Gascogne na de phylloxeracrisis, aan het eind van de 19e eeuw, toen de oude, geënte rassen kwetsbaarder waren geworden. Het BNIA beschrijft het als “de distillatiedruif bij uitstek”: het geeft zure wijnen met weinig alcohol, die na distillatie verfijnde brandewijnen opleveren. Het past zich aan alle bodems van de appellatie aan, van de zandgronden in het westen tot de kleigronden in het oosten.

Samen met baco rekenen de productvoorschriften het tot de twee pijlers van de appellatie. Dezelfde druif domineert de wijngaarden van cognac, wat een deel van de verwantschap tussen beide brandewijnen verklaart; de verschillen zitten vooral in de distillatie en het terroir, zoals onze vergelijking cognac en armagnac uitlegt.

Sommige domeinen bottelen het als enkel druivenras. De Pellehaut 40 jaar Ugni Blanc laat er een zeer oude versie van zien, met hazelnoot, walnoot en cacao.

Baco, de hybride druif die in Gascogne werd geboren

Baco blanc, lange tijd “baco 22A” genoemd, is een buitenbeentje in de Franse wijnbouw. Het is een hybride, in 1898 verkregen door François Baco, een ampelograaf uit de Landes, door folle blanche te kruisen met een Amerikaans druivenras, de noah. Er was toen behoefte aan een druif die bestand was tegen de ziekten die de wijngaarden na de phylloxera teisterden.

De gok pakte goed uit: de productvoorschriften noemen het, samen met ugni blanc, een van de twee belangrijkste druiven van armagnac, bijzonder geschikt voor de zand- en boulbènegronden van de Bas-Armagnac. Toch zouden hybriden uit de appellaties verdwijnen: baco werd pas in 2005 definitief in de tekst van de AOC opgenomen, na lang werk van de sector. Omdat het robuuster is, vraagt het ook minder behandelingen in de wijngaard.

In het glas geeft baco ronde, zachte brandewijnen met aroma's van rijp fruit. Het is een druif die geduld vraagt: het komt vooral tot zijn recht na een lange rijping op eikenhouten vaten. Bij Château de Bordeneuve bijvoorbeeld bestaat de wijngaard voor ongeveer driekwart uit ugni blanc, aangevuld met baco.

Folle blanche, het historische druivenras van armagnac

Vóór de phylloxera, die vanaf 1878 de wijngaarden van Gascogne verwoestte, was folle blanche de dominante druif van armagnac. Toen heette ze nog “piquepoult”. Na herbeplanting op onderstammen werd ze gevoeliger voor ziekten en moeilijker te telen; daarom is ze tegenwoordig weinig vertegenwoordigd.

Folle blanche geeft verfijnde, vaak bloemige brandewijnen van grote elegantie: een brandewijn die eerder elegant dan krachtig is. De brancheorganisatie benadrukt dat ze bijzonder gewaardeerd wordt in Blanche Armagnac en in jonge armagnacs, waar deze aroma's op de voorgrond blijven. Toch laten sommige domeinen haar lang op vat rijpen.

Twee huizen uit onze selectie bottelen haar als enkel druivenras:

• Castarède, met armagnacs op vatsterkte (brut de fût) van pure folle blanche, van 6 jaar tot 18 jaar, gebotteld zonder reductie;
• Domaine de Pellehaut, in de Ténarèze, met een 10 jaar Folle Blanche met vanille en acaciabloesem, en een 20 jaar Folle Blanche.

Colombard, een druif voor de blend

Colombard is het andere historische druivenras van armagnac: in de 19e eeuw deelde het de wijngaarden met folle blanche. Tegenwoordig wordt het vooral gebruikt voor droge witte wijnen, met name IGP Côtes de Gascogne, en de distillatie ervan tot armagnac is zeldzaam geworden. De fruitige, kruidige aroma's worden gewaardeerd in blends, waar het een vleugje levendigheid toevoegt. Verschillende huizen uit onze kelder telen het nog voor armagnac, zoals Castarède of Clés des Ducs.

De zeldzame druivenrassen: plant de graisse, mauzac, jurançon en de andere

De zes andere toegestane druiven zijn oude rassen uit Gascogne. Het BNIA wijst erop dat ze nog maar enkele hectares wijngaard beslaan:

• plant de graisse (of graisse), dat bij sommige producenten opnieuw in de belangstelling staat;
• blanc dame;
• jurançon blanc;
• meslier saint-françois;
• mauzac, wit of roze.

Deze oude, zeldzaam geworden rassen houden in de tekst van de appellatie de herinnering levend aan de wijngaard van vóór de phylloxera en geven wijnboeren ruimte om te experimenteren. Château de Laubade bijvoorbeeld teelt zes rassen van de appellatie, waaronder plant de graisse.

Eén druivenras of een blend: wat de druif in het glas verandert

De meeste armagnacs zijn blends. De productvoorschriften beschrijven het zo: armagnacs in de handel combineren vaak brandewijnen van verschillende, elkaar aanvullende leeftijden of druivenrassen, die de keldermeester bij het proeven selecteert. Ze zijn soms ook van één oogstjaar, volgens een oud en in de streek gangbaar gebruik, aldus dezelfde tekst. Ugni blanc brengt finesse en fruit, baco rondheid en structuur, folle blanche bloemige elegantie. In Nogaro vat de familie Dartigalongue haar trio zo samen: ugni blanc voor het fruit, baco voor de structuur en folle blanche voor de elegantie.

Een armagnac van één druivenras laat daarentegen het karakter van de druif zien. Maar wees voorzichtig met al te simpele regels: de stijl van een brandewijn hangt ook af van de bodem, van de afstelling van de armagnac-alambiek (alambic armagnacais), de continue distillatiekolom die eigen is aan de appellatie, van het vat, de rijpingsduur en de keuze om op natuurlijke sterkte of na reductie te bottelen. Twee folle blanches van twee domeinen kunnen dus sterk verschillen. Bij het kiezen van een armagnac blijft het druivenras daarom een houvast tussen andere, en op zichzelf geen garantie voor kwaliteit.

De beste manier om het effect van de druif te ervaren, blijft een vergelijkende proeverij. De Coffret Cépages Delord bevat drie armagnacs, van ugni blanc, folle blanche en baco, die in alles gelijk zijn behalve de druif: een leerzame proeverij om te delen.

Het druivenras naargelang de leeftijd: van blanche tot oude jaargangen

Het karakter van de druif komt niet op elke leeftijd op dezelfde manier tot uiting. In Blanche Armagnac, die in een neutraal vat rust zonder op hout te gaan, staat het op de voorgrond: de productvoorschriften vermelden dat de keuze van de rassen en de manier van distilleren gericht zijn op een zeer aromatische brandewijn van grote finesse. Folle blanche is hier bijzonder geliefd.

In een jonge armagnac, VS of VSOP, blijft het fruit van de druif goed aanwezig: het zijn levendige brandewijnen, die de brancheorganisatie ook voor cocktails aanraadt. Naarmate de jaren in de chai verstrijken, krijgt het hout een steeds grotere rol en verschuift het aromaprofiel naar gekonfijt fruit, kruiden en rancio. Juist dan geeft de ronde, zachte baco zijn volle aromatische rijkdom.

Druivenrassen en terroirs: de keuze van de wijnboer

Een druif kies je niet los van de rest: ze moet passen bij de bodem en het klimaat van elk productiegebied. De productvoorschriften merken op dat elke producent deze diversiteit benut op basis van de bodems in zijn streek en de stijl van brandewijn die hij nastreeft. Baco heeft zich bijzonder goed aangepast aan de vaalgele zandgronden van de Bas-Armagnac, in het westen, terwijl ugni blanc overal gedijt.

De drie benamingen van de appellatie, Bas-Armagnac, Armagnac-Ténarèze en Haut-Armagnac, staan zo voor werkwijzen die zijn afgestemd op verschillende natuurlijke omgevingen. Onze gids over de terroirs van armagnac stelt elk van deze streken voor, met hun bodems en domeinen.

Veelgestelde vragen

Van welk fruit wordt armagnac gemaakt?

Van druiven, en uitsluitend van druiven. Armagnac is een wijnbrandewijn: witte wijn van de toegestane rassen wordt in een alambiek gedistilleerd en daarna op eikenhouten vaten gerijpt. Pruimen komen er niet aan te pas; die vindt u alleen in pruimen op armagnac, een culinaire specialiteit uit Zuidwest-Frankrijk.

Welke druivenrassen worden voor armagnac gebruikt?

Er zijn tien rassen toegestaan: ugni blanc, baco blanc, folle blanche, colombard, plant de graisse, blanc dame, jurançon, mauzac, mauzac rose en meslier saint-françois. De eerste vier zijn goed voor het grootste deel van de productie.

Wat is de belangrijkste druif van armagnac?

De productvoorschriften van de appellatie noemen er twee als belangrijkste: ugni blanc, dat zich aan alle bodems aanpast, en baco, dat vooral op de zandgronden van de Bas-Armagnac voorkomt.

Wat is baco bij armagnac?

Het is een hybride druivenras, in 1898 gecreëerd door François Baco uit de Landes, op basis van folle blanche en noah. Het is aangepast aan de zandgronden van de Bas-Armagnac en geeft ronde brandewijnen die zich met een lange rijping ontplooien. In 2005 werd het definitief opgenomen in de AOC Armagnac.

Kun je een armagnac van één druivenras proeven?

Ja. Sommige huizen bottelen één enkel ras, zoals de folle blanches van Castarède en Pellehaut of de ugni blanc 40 jaar van Pellehaut. Om te vergelijken bevat de Coffret Cépages Delord drie armagnacs van verschillende druiven, op dezelfde manier gemaakt.